Historia Mościc

 
 

Geneza powstania Mościc i Państwowej Fabryki Związków Azotowych

Pierwszą myśl o budowie nowej fabryki związków azotowych podał w Chorzowie w latach 1923-1924 profesor Ignacy Mościcki, ówczesny Dyrektor Naczelny Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie. Nowa fabryka miała zaspokoić rosnące potrzeby polskiego rolnictwa na tanie nawozy azotowe. Za budową nowej fabryki związków azotowych przemawiały również potrzeby wytwarzania materiałów służących obronności państwa.

O lokalizacji nowej fabryki związków azotowych w okolicach Tarnowa, ściślej na terenach wsi: Świerczków i Dąbrówka Infułacka, leżących w widłach dwóch rzek Białej i Dunajca, zamieszkałych przez ludność niezamożną, stanowiącą tanią siłę roboczą, zdecydowały względy: ekonomiczne, geograficzne i komunikacyjne. Były nimi:niska cena terenu nadającego się do budowy fabryki, znajdujące się w pobliżu duże żwirowiska. Dogodne położenie komunikacyjne zapewniały położone w pobliżu linie kolejowe do Krakowa i Lwowa. wplyw na wybór Tarnowa jako miejsca lokalizacji fabryki miało również życzliwe stanowisko tarnowskiej Rady Miejskiej.

W marcu 1927 roku Rząd II R.P podjął decyzję o budowie nowej fabryki związków azotowych z funduszu Skarbu Państwa. Dla realizacji zadań związanych z budową fabryki Ministerstwo Przemysłu i Handlu powołało Biuro Budowy Państwowej Fabryki Związków Azotowych koło Tarnowa z siedzibą w Warszawie. Powstał zespół specjalistów oparty głównie o słynną "szkołę Mościckiego", a tworzyli go głównie współpracownicy prof. Mościckiego oraz absolwenci Politechniki Lwowskiej i Warszawskiej. Zespół opracował oryginalną koncepcję fabryki, która odpowiadała podstawowym założeniom ilościowym i jakościowym planowanej produkcji, jak też warunkom lokalnym.

W latach 1927-1928 Tarnów liczył 45 000 mieszkańców. Region tarnowski był słabo rozwinięty i uprzemysłowiony, przeważały w nim gospodarstwa rolne. Istniała znaczna nadwyżka wolnej siły roboczej w mieście i na wsi. Wokół Tarnowa skupiało się ubogie środowisko robotnicze i bezrolne. Stamtąd wywodziły się przyszłe kadry robotników przemysłowych.

Teren zakupiony pod budowę fabryki zajmował obszar 640 ha. W owym czasie w Świerczkowie mieszkało 489 mieszkańców a w Dąbrówce Infułackiej 539 osób. We wsi Dąbrówka Infułacka w 1921 roku niemal cała ludność utrzymywała się z pracy najemnej, bądź trudniła się drobnym handlem, rzemiosłem czy też rękodzielstwem. Wielu mężczyzn pracowało w Warsztatach Kolejowych w Tarnowie. Ponieważ we wsi Dąbrówka Infułacka i okolicy panowały choroby epidemiologiczne wynikające z używania wody niezdatnej do picia, kierownictwo budowy fabryki zdecydowało o wybudowaniu sieci wodociągów dla fabryki i osiedla. Sieć wody pitnej wynosząca około 11 km została uruchomiona w październiku 1927 roku.